Przestawka (metateza) – jeden z podstawowych zależnych procesów fonetycznych, polegająca na zmianie kolejności sąsiednich głosek.
Na przykład staropolskie *błcha < ps. blъxa (porównaj lit. blusà, słow. blcha) dało pol. pchła z przestawieniem ch i ł. Dzięki temu uniknięto normalnej asymilacji i zrównania z formą czasownika pcha (porównaj jabłko japko).
edytuj Grupy TarT, TalT
U podnóża przestawki prasłowiańskiej grup typu TarT, TalT[1] legło prawo sylab otwartych wymaganych przez język prasłowiański. (Każda sylaba musiała się kończyć na samogłoskę.) Zmiany były dla nagłosu uwarunkowane poprzez intonację wyrazową:
- intonacja opadająca – cyrkumfleksowa, wynik przestawki o (arT → roT, np.arzьnъ → rożen)(alT → łoT,alkЪtь → łokieć)
- intonacja wznosząca – akutowa, wynik przestawki a (arT → raT, armę → ramię)(alT → łaT, np. alkomъjь → łakomy)
Przestawka zachodziła także w śródglosie.W takim wypadku wynikiem jest o, np karva → krowa, galsЪ → głosy,
edytuj Grupy Tert, TelT
- TerT → Tr`eT → TrzeT, np dervo → dr`evo → drzewo
- TelT → TleT, np. melko → mleko
W niektórych językach salisz przestawka służy do utworzenia tzw. aktualnej formy czasownika – odpowiednika angielskich czasów Continuous, np. w języku saanicz: ṮPÉX̱ , w formie aktualnej ṮÉPX̱ – "rozpraszać"
Przypisy
- ↑ Z. Stieber, Historyczna i współczesna fonologia języka polskiego, Warszawa 1966
edytuj linki zewnętrzne