Rybnicki Okręg Węglowy (ROW) – duży okręg przemysłowy w Polsce, skupiający kilka dużych polskich miast oraz mniejszych miejscowości w woj. śląskim, zamieszkanych łącznie przez ok. 650 tysięcy mieszkańców. Powierzchnia ROW-u zajmuje 1300 km².potrzebne źródło Centralnym miastem regionu jest Rybnik. Inne duże miasta to Jastrzębie-Zdrój, Żory, Racibórzpotrzebne źródło, Wodzisław Śląski. Na terenie Rybnickiego Okręgu Węglowego działa Jastrzębska Spółka Węglowa skupiająca w sobie kopalnie Jas-Mos, Borynia, Zofiówka, Pniówek i Krupiński. Istniała także mniejsza Rybnicka Spółka Węglowa, w której skład wchodziły kopalnie Marcel, Chwałowice, Jankowice oraz Rydułtowy-Anna. Po zamknięciu RSW, kopalnie przejęła Kompania Węglowa
Rybnicki Okręg Węglowy znajduje się na Płaskowyżu Rybnickim, w południowej części województwa śląskiego, w dorzeczu Odry. Ze względu na stopień przekształcenia środowiska jest traktowany jako odrębna jednostka geograficzna.potrzebne źródło Pod względem geologicznym ROW położony jest w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym obejmującym cały Górnośląski Okręg Przemysłowy oraz Rybnicki Okręg Węglowy. ROW graniczy z Republiką Czeską od południa i z GOP od północy.
edytuj Podział administracyjny
Składa się z następujących miast: Rybnik, Jastrzębie-Zdrój, Żory, Racibórz, Wodzisław Śląski, Czerwionka-Leszczyny, Rydułtowy, Radlin, Pszów oraz mniejszych miejscowości.potrzebne źródło
Przemysł Rybnickiego Okręgu Węglowego jest rozwinięty dosyć jednokierunkowo (górnictwo węgla kamiennego). Towarzyszy temu znacznie słabszy, niż w GOP stopień rozwoju innych dziedzin przemysłu paliwowo-energetycznego, bazujących na węglu kamiennym. Relacje między wielkością wydobycia węgla a jego ilościami przetwarzanymi na miejscu na różne formy energii są tu o wiele gorsze. Wykorzystuje go bowiem tylko elektrownia w Rybniku oraz trzy zakłady koksownicze, z których jedynie znajdujący się w Radlinie należy do większych. Przemysł elektromaszynowy jest reprezentowany zaledwie przez kilka większych zakładów. Należą do nich zakłady budowy i remontu maszyn górniczych w Rybniku (RYFAMA S.A.), fabryka kotłów w Raciborzu (Rafako S.A.) i obrabiarek ciężkich w Kuźni Raciborskiej (Rafamet S.A.). W ostatnich latach wiele fabryk i hut zostało zamkniętych (m.in. Huta Silesia w Rybniku), niektóre tereny po tych zakładach zajęły sklepy wielkopowierzchniowe i galerie handlowo-usługowe. Negatywne zjawiska z tym związane najbardziej odczuło peryferyjne Jastrzębie-Zdrój (wzrost bezrobocia oraz znaczny spadek liczby ludności). Na drugim biegunie znalazł się Rybnik, który w udany sposób przekształcił się w ośrodek edukacyjno-handlowo-usługowy okręgu (powstanie Zespołu Szkół Wyższych, centra handlowo-rozrywkowe), sprzyjało temu centralne położenie w regionie oraz istniejące już wcześniej ośrodki (m.in. filia Politechniki Śląskiej).
Zasoby węgla szacowane są na ok. 13,5 mld ton, a soli kamiennej na 3 mld ton. Dominuje tu przemysł wydobywczy (2 koncerny węglowe) oraz metalurgiczny, maszynowy, chemiczny, koksowniczy, materiałów budowlanych i energetyczny (w 1972 otwarto elektrownię w Rybniku o mocy 1600 MW).
Działa również Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. Powstała 1 kwietnia 1993 r. jako jednoosobowa spółka Skarbu Państwa z siedzibą w Jastrzębiu-Zdroju. W skład JSW wchodzi 5 kopalń: Borynia, Jas-Mos, Krupiński, Pniówek i Zofiówka. Istniała także mniejsza Rybnicka Spółka Węglowa S.A., w której skład wchodziły kopalnie: KWK Marcel, KWK Chwałowice, KWK Jankowice oraz KWK Rydułtowy-Anna, lecz w 2003 roku Rybnicka Spółka Węglowa S.A. została włączona do utworzonej w tym samym roku Kompanii Węglowej S.A.
| Kopalnia |
Wydobycie dobowe netto |
Obszar górniczy |
Zasoby operatywne |
Typ wydobywanego węgla |
| KWK Borynia |
6200 t/d |
17,4 km² |
34 mln ton |
35.1, 35.2A, 35.2B |
| KWK Zofiówka |
10 300 t/d |
16,4 km² |
87 mln ton |
35.1 |
| KWK Jas-Mos |
11 100 t/d |
32,5 km² |
34,1 mln ton |
35.2B |
| KWK Krupiński |
8500 t/d |
27,2 km² |
34,8 mln ton |
34.1 i częściowo 34.2 |
| KWK Pniówek |
18 500 t/d |
28,5 km² |
101,3 mln ton |
35.1 i częściowo 31-33 |
W ROW istnieje jedna elektrownia w Rybniku o mocy ponad 1700 MW powstała w 1972 roku, jedna z największych w kraju. Pierwsze bloki energetyczne uruchomiono w latach 1972-1974, kolejne w roku 1978. Jest największą elektrownią na Górnym Śląsku, wytwarza ponad 7% krajowej produkcji energii elektrycznej.
Dane techniczne elektrowni:
| Moc |
Roczna produkcja energii |
Roczne zużycie węgla: |
Powierzchnia zbiornika wodnego |
| 1775 MW |
9000 GWh |
4 000 000 ton |
550 hektarów |
Dodatkowo elektrownia posiada dwie chłodnie kominowe (po 120 metrów) oraz dwa kominy, o wysokościach 260 i 300 metrów. Jeden komin przypada na cztery bloki. Układ chłodzenia zakładu oparty jest o sztuczny zbiornik wody (Jezioro Rybnickie) o powierzchni 550 ha.
W kwietniu 2006 r. rozpoczęto budowę Instalacji Mokrego Odsiarczania Spalin (IMOS), a 12 maja 2008 r. o godzinie 17.42 uruchomiony został jeden z dwóch absorberów instalacji mokrego odsiarczania spalin, którego zadaniem jest oczyszczanie spalin z dwóch bloków energetycznych – efektem tego procesu jest biały dym (obłok pary wodnej) unoszący się znad nowego komina o wysokości 120 m.
Sektor handlowo-usługowy gwałtownie rozwinął się w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku, szczególnie w centralnym mieście regionu – Rybniku, a także w Żorach. W Rybniku znajdują się m.in.: Real, Tesco, Carrefour, OBI, Praktiker i Makro w Żorach i Raciborzu – Auchan, Leroy Merlin i Castorama. W okręgu istnieją też cztery sklepy Kaufland, 4 sklepy Lidl, kilka sklepów Biedronka i Tesco. W Rybniku powstały dwa centra rozrywkowo-handlowe Rybnik Plaza oraz Focus Mall, położone w samym centrum miasta. Ich lokalizacja okazała się jednak bardzo udana – centralnie położony między nimi rynek jeszcze bardziej ożywił się, dodatnio wpłynęła też na kondycję i rozwój sieci mniejszych placówek handlowo-usługowych zlokalizowanych pomiędzy nimi. Centra handlowe powstały także w Jastrzębiu-Zdroju, są to: Galeria Jastrzębie oraz Galeria Zdrój.
edytuj Komunikacja miejska
Na terenie ROW działa tylko komunikacja autobusowa. Miejski transport publiczny w ROW organizują: MZK Jastrzębie, ZTZ Rybnik, PK Racibórz oraz jedną linię KZK GOP (linia 194 Gliwice Zajezdnia - Leszczyny Osiedle wahadłowo przez Czerwionkę/Rybnik) oraz jedną MZK Tychy (linia 69 Mikołów Dworzec PKP - Żory Dworzec PKS przez Łaziska Górne). Autobusy MZK Jastrzębie spotkamy prawie w całym okręgu – w Jastrzębiu-Zdroju, Żorach, Pawłowicach, Suszcu, Rybniku, Czerwionce-Leszczynach, Pszowie, Radlinie, Rydułtowach, Wodzisławiu Śląskim i okolicznych wioskach. Głównym zadaniem rybnickiego ZTZ-u jest organizacja komunikacji w Rybniku, choć rybnickie autobusy spotkamy również w Żorach, Marklowicach, Pszowie, Radlinie, Rydułtowach, Rudach a nawet w Kuźni Raciborskiej. PK Racibórz to przede wszystkim wewnątrzmiejska komunikacja Raciborza i do najbliższych wiosek tym niemniej autobusy PK spotkamy na linii 14 w Pszowie i Rydułtowach. Oprócz tego po ROW kursuje wiele autobusów PKS obsługujących lokalne kursy jak np. Rybnik – Żory przez Świerklany.
Na liniach ZTZ Rybnik spotkamy autobusy rybnickich przewoźników – PKS-u i Transgóru. Linie jastrzębskiego MZK obsługują: PKM Jastrzębie, PKS Rybnik i V-bus Żory. PK Racibórz natomiast posiada własne autobusy (głównie wysłużone Jelcze i małe Kapeny), którymi obsługuje własne linie.
Dworce kolejowe znajdują się w Rybniku (tutaj także duża stacja Rybnik Towarowy), Raciborzu, Żorach, Wodzisławiu Śląskim oraz Rydułtowach, Nędzy, Chałupkach. Z Jastrzębia-Zdroju kolej usunięto w latach 90. Istnieje koncepcja przywrócenia tam kolei. Wówczas najważniejsze miasta połączyłaby linia szybkiej kolei miejskiej.potrzebne źródło
Autostrada
Drogi krajowe
Drogi wojewódzkie
W ROW-ie istnieją kluby piłkarskie: Odra Wodzisław Śląski, GKS Jastrzębie, Energetyk ROW Rybnik, LKS Żory Rój, TS Górnik Pszów, KS Naprzód Rydułtowy czy Górnik Radlin. Istnieją także kluby baseballowe (Silesia Rybnik) oraz jastrzębski klub hokejowy Czarni Jastrzębie. Najbardziej znaną siatkarską drużyną ROW-u jest KS Jastrzębski Węgiel, który jeszcze jako Ivett Jastrzębie Borynia zdobył mistrzostwo Polski w siatkówce. Rybnicki ROW wielokrotnie zdobywał żużlowe mistrzostwo Polski. W Jastrzębiu-Zdroju odbywają (odbywały) się różne zawody takie jak:
- Rajd Kolarski i Pieszy im. Żwirki i Wigury,
- Rajd Pieszy "Szlakiem Ewakuacji Więźniów Oświęcimskich",
- Mistrzostwa Górnego Śląska w Siatkówce Plażowej.
W Rybniku znajduje się Aeroklub ROW, który zajmuje się sportami lotniczymi. Ostatnimi czasy duże sukcesy zaczął odnosić klub koszykówki żeńskiej (KK ROW Rybnik) obecnie grający w ekstraklasie koszykówki.
Od 2000 r. w Rybniku obok Centrum Kształcenia Inżynierów (filia Politechniki Śląskiej, utworzona w 1962 r.) funkcjonuje Zespół Szkół Wyższych, skupiający: filie Uniwersytetu Śląskiego, Politechniki Śląskiej i katowickiej Akademii Ekonomicznej oraz Laboratorium Nowoczesnych Technologii Przemysłowych i Centrum Upowszechniania Technologii Informatycznych.
- Uczelnie wyższe
edytuj Bibliografia
- "Rybnicki Okręg Węglowy : problemy i perspektywy" – Marek Grabania
- "Rybnicki Okręg Węglowy w świetle dotychczasowych opracowań" – Władysław Iwan
- "Rybnicki Okręg Węglowy : ocena sytuacji regionu na tle rozwoju województwa w latach 1976-1980"